Anonymous27 december 2006 – 14:31

Platformtekst 'Gezonde samenleving, gezonde mensen!'

Onze maatschappij verschaft een grote welvaart, en toch leeft meer dan 15 procent van de Belgen onder de armoedegrens... Psychische klachten blijven hoog en toch is het voorschrijven van antidepressiva de laatste tien jaar nagenoeg verdubbeld... Velen noemen zich gelukkig, maar toch plegen zeven mensen per dag in ons land suïcide... Het is erg gesteld met de geestelijke gezondheid in ons land. Onderzoek wijst uit dat veel mensen en groepen van mensen structureel uitgesloten worden. Een ziekmakende logica ondermijnt het leven van tallozen. Tegen deze tendensen voert dit humanistisch platform op initiatief van de Humanistisch-Vrijzinnige Vereniging vzw de campagne ‘Gezonde samenleving, gezonde mensen!’

Op de Human Development Index van de Verenigde Naties staat België op de 9de plaats. Goed nieuws dus, zou men denken. Helaas blijken goede scores met betrekking tot volksgezondheid, kennis en levensstandaard niet noodzakelijk samen te gaan met goede scores op het vlak van geestelijk welbevinden.

Onze geestelijke gezondheid is in gevaar! Eén op de zes Belgen heeft ooit een depressie doorgemaakt, zes procent is chronisch depressief. Eén op de vijfentwintig heeft ooit geprobeerd een eind te maken aan zijn of haar leven. Er zijn meer dan 200 suïcidepogingen per dag. In Vlaanderen plegen elke dag drie mensen suïcide, in heel België zijn dat er dagelijks zeven. Naar schatting tien procent van de jongeren heeft zichzelf ooit verminkt, meestal met de intentie te sterven. Eén op de acht Vlamingen kampt met ernstige psychische problemen. Deprimerende cijfers, en dan zwijgen we nog over de twintig procent met slaapproblemen, de zes procent met angstgevoelens en de acht procent met somatische klachten...

Globaal gezien trekt de overheid zich terug wat betreft gezondheidsuitgaven. OESO-cijfers wijzen uit dat de publieke financiering in België in 1995 78,5% bedroeg, in 2003 was dat al geslonken tot 71,1%! Dat drijft de private kosten op en sluit bepaalde groepen uit. Wel is het zo dat het verbeteren van de geestelijke gezondheid vanaf 1999 als doelstelling in het Vlaams regeerakkoord staat. De laatste jaren zien we op dit vlak inderdaad wel ernstige inspanningen, maar die zijn ronduit onvoldoende! Bijna alle initiatieven zijn gericht op het individuele, psychische niveau. De aandacht gaat vooral naar patiënten en therapeuten, familieleden, suïcidepogers en huisartsen. De verhoging van het aantal jobs in de Centra voor Geestelijke Gezondheidszorg bijvoorbeeld en de recente campagne ‘Fit in je hoofd, goed in je vel’ zijn waardevol maar slechts gericht op een individuele aanpak.

Dit humanistisch platform vindt dat een inclusief welzijnsbeleid niet blind mag blijven voor de maatschappelijke dimensie van onze geestelijke gezondheid! Uit vele onderzoeken blijkt dat geestelijke (on)gezondheid mede wordt bepaald door structurele of maatschappelijke factoren die de ‘invloed van het individu’ te boven gaan. Hoe hoog ben ik geschoold? Zit ik onder of boven de armoedegrens? Ben ik getrouwd of alleenstaande? Woon ik in het noorden of het zuiden van het land? Welk geloof of levensbeschouwing hang ik aan? In welke soort familie ben ik geboren? Welk klimaat van waarden en gevoelens omringt mij? Heb ik werk of niet en wat voor soort job doe ik? Dit zijn allemaal factoren die een invloed kunnen hebben op onze geestelijke gezondheid!

Daarenboven zijn maatschappelijke verwachtingen over succes enorm hoog, waardoor mensen het gevoel hebben te mislukken. Dit patroon zet zich door in de geestelijke gezondheidszorg. Men mag zich niet meer ‘slecht voelen’, want dan is men ‘ziek-elijk’. En dat komt de farmaceutische industrie natuurlijk goed uit. De stress-economie waarin we allemaal gevangen zitten, werkende of werkloos, maakt de cirkel helemaal rond.

Het humanistisch platform wenst deze sluipende cultuur te doorbreken en vraagt daarom speciale aandacht voor onder meer volgende maatschappelijke factoren en tendensen:

-Welvaart vertaalt zich niet automatisch in (geestelijk) welzijn. De economische rat race zorgt ervoor dat een enorme stress alle sferen van ons bestaan is binnengedrongen. Flexibilisering en herstructurering eisen hun tol: klachten als depressies, burn-out, angst- en paniekaanvallen, het chronisch vermoeidheidssyndroom (CVS), zijn duidelijk stress-gerelateerd en bevatten dus een maatschappelijke dimensie. Zingeving heeft plaats gemaakt voor geldgewin.

-Je zal maar een lesbisch meisje van vijftien zijn... Ondanks de emancipatie van de holebi’s wordt heteroseksualiteit nog altijd als de ‘normale’ seksuele geaardheid beschouwd. Je bent hetero-seksueel tot het tegendeel bewezen is. Gevolg: holebi-jongeren onder de 26 jaar vormen de belangrijkste risicogroep voor mentale gezondheidsproblemen, vooral de meisjes en de lager geschoolden. Depressies komen binnen deze groep tot twee maal vaker voor als bij jongeren uit de algemene bevolking. 33 tot 45% van de holebi’s heeft tijdens het opgroeien suïcidegedachten en 25% van de lesbische meisjes onderneemt een suïcidepoging. Mensen oordelen over normaliteit en abnormaliteit zonder in te zien dat ze hierbij zichzelf of de eigen groep als maatstaf nemen. Met alle gevolgen van dien.

-De farmaceutische industrie maakt niet enkel pillen, ze vindt ook ziektes uit! Het propaganderen en verhandelen van ziektes neemt onrustwekkende proporties aan. Onder het mom van ‘voorlichting’ worden door farmaceutische bedrijven ziektes gepropageerd bij media, dokters en publieke opinie, waarvoor zij zelf dan over de juiste medicatie blijken te beschikken. Doel is het bang maken van de bevolking: “Je dacht dat je gezond was? Nee hoor, statistisch gezien heb je zoveel kans dat je die aandoening hebt!” Een typisch voorbeeld is het zogenaamde erectieprobleem bij veertigplussers, een hype die in gang werd gezet door de producent van... Viagra. Of kijk hoe de sociale angststoornis of ‘sociale fobie’ in de verf wordt gezet.

- In de bio-psychiatrie wordt de patiënt beschouwd als een ding dat niet meer functioneert en waaraan omwille van de goede maatschappelijke en economische orde dient te worden verholpen. In die psychiatrie is de patiënt als subject, als concrete persoon met een specifieke levensgeschiedenis, een welbepaalde leefcontext en specifieke symptomen, uit het zicht verdwenen. Het bio-psycho-sociaal model van weleer hiermee ook. Men prutst liever wat aan iemands neurotransmitterhuishouding dan dat men wil luisteren naar het spreken van het subject. Mensen in dit harnas dwingen, doet afbreuk aan hun waardigheid en reduceert geestelijke gezondheid tot een kwestie van scheikunde.

- Alles van waarde is weerloos. Wat zijn waarden nog waard in het huidige neoliberaal model? De échte waarden staan in de uitverkoop terwijl de ‘waarden’ van de markt onze leefwereld koloniseren. Dat zien we op de arbeidsmarkt, maar ook in de sport, de vrije tijd, de media, de kennissenkring, en in de wereld van de games. Winnen is de boodschap, ten koste van alles en iedereen. Medeleven is voor watjes, fairplay voor losers. Samenwerken doe je alleen om er zelf beter van te worden. Geven doe je om te krijgen. Intermenselijke relaties zijn nu ‘netwerken’ ten dienste van je carrière. Ik consumeer, dus ik ben. Wie lief heeft, is een dwazerik. Wie deze harde logica niet volgt, wordt vermorzeld onder de waardenpletwals.

-Armoede en psychische problemen kloppen vaak samen aan de deur. Wie psychische problemen heeft, komt sneller in armoede terecht. Wie arm is, heeft sneller met psychische problemen te kampen. Het verband tussen armoede en depressieve klachten is overduidelijk: het gemiddelde van depressieve klachten onder de armoedegrens met hinder in het functioneren is 9,9 %. Veel hoger dus dan het gemiddelde van 6,9 % boven de armoedegrens. Onder de armoedegrens blijkt de kans op depressieve klachten bij vrouwen 40 % tot 370 % hoger te liggen dan bij mannen. Werklozen in armoede kampen aanzienlijk meer met depressieve klachten dan werknemers in armoede. Depressies ontwikkelen zich vlugger bij mensen met weinig werkzekerheid en met weinig controle op de planning en uitvoering van hun taken. Wie in onze maatschappij dus economisch uit de boot valt, heeft grote kans helemaal kopje onder te gaan.

Door geen oog te hebben voor maatschappelijke en structurele factoren die nefast zijn voor de geestelijke gezondheid, bestendigt men de uitsluiting van grote groepen mensen. We offeren hen op aan de harde neo-liberale logica. Dit negeren maakt van het geestelijke gezondheidsbeleid dweilen met de kraan open. Maar gaan zitten mediteren op een sociale en mentale puinhoop is geen optie! Afgemeten aan ons bruto binnenlands product is onze samenleving perfect in staat om de welvaart te herverdelen zodat er meer welzijn voor meer mensen beschikbaar is.

De ondertekenaars van dit platform ijveren voor de creatie van psychosociaal welzijn binnen een sociaal-economisch rechtvaardige samenleving. We stellen vast dat het beleid niet krachtdadig genoeg is, dat maatregelen versnipperd zijn en dat er onvoldoende middelen voorzien worden voor een brede en grondige aanpak. Daarom bevelen we aan:

1. Dat het beleid meer rekening houdt met boven-individuele, maatschappelijke factoren want psychisch welzijn heeft altijd een maatschappelijke dimensie.