Gregory Goudeseune25 oktober 2007 – 16:42

Vandaag sterven er opnieuw 30.000 kinderen aan ziektes die bestreden kunnen worden. In Bolivia werken er naar schatting 140.000 kinderen tussen 4 en 14 jaar in onmenselijke omstandigheden in de vele tin-, zink- en zilvermijnen. Giftige gassen vermoorden deze jonge levens langzaam. Bijna één miljard mensen, waaronder veel kinderen, is analfabeet. Honderden miljoenen kinderen hebben geen toegang tot zuiver drinkwater, dreigen dood te gaan van honger of ziekte, hebben amper een dak boven hun hoofd, laat staan degelijke sanitaire voorzieningen, of zwerven rond in grote wereldsteden. Terwijl er ondertussen meer dan 800 miljard dollar naar de wereldwijde wapenindustrie gaat en slechts ongeveer 56 miljard dollar naar ontwikkelingssamenwerking!

Vluchtelingenstromen vormen wereldwijd nog steeds een groot probleem en dompelen mensen vaak onder in de illegaliteit, waar ze naamloos in armoede verzeilt raken. We kunnen onze ogen niet sluiten voor de miljoenen mensen die jaarlijks vluchten uit hun land. Honderdduizenden van hen willen het liefst richting Europa. Politieke en religieuze vluchtelingen moeten een nieuwe thuishaven kunnen vinden. We zouden anders indirect meewerken aan verdrukking. Dichter bij huis leven meer dan 35 miljoen inwoners van de Verenigde Staten van Amerika onder de armoedegrens. In Groot-Brittannië ligt dat aantal relatief zelfs nog hoger: wel 10 miljoen Britten zijn arm. En in ons land is het niet anders: naar schatting ongeveer 700.000 inwoners van België leven in armoede. In Vlaanderen wordt 5,7 % van de kinderen in armoede geboren. Eenzaamheid en verarming vinden ook plaats onder een steeds ouder wordende bevolking hier bij ons en onder een groot aantal (ex-) zelfstandigen.

Na 200 jaar afschaffing van de slavernij steken ook kinderslavernij, mensenhandel, gedwongen arbeid en seksslavernij de kop (weer) op. Deze vormen van armoede en uitbuiting zijn en blijven verwerpelijk. Deze snelgroeiende ‘industrie’ moet met wortel en al worden uitgeroeid.
De zeer ongelijke welvaartsverdeling tussen landen in Noord en Zuid, in Oost en West en tussen verpauperde stedelijke gebieden en hun vaak rijkere omgeving, is voor C’axent onaanvaardbaar. Maar ook de verpaupering van onze eigen grootsteden, met name in de achterstandswijken, waar voortdurende migratiestromen, de individualisering, het gebrek aan werk en een betaalbare woning, een lagere scholingsgraad, zwakke en gebroken gezinnen, een soms losgeslagen jeugd, het vertrek van de middenklasse, ‘zwart’ onderwijs, enz., een complexe problematiek vormen.
Het is niets minder dan sociaal onrecht. En het kan verholpen worden. Wereldwijd zijn de pokken uitgeroeid, hebben 5 miljard mensen toegang tot drinkbaar water, zijn er 170 landen poliovrij, werd de kindersterfte gereduceerd en nam de scholingsgraad toe tot 75 procent.

Bij gebrek aan een gecoördineerde wereldwijde aanpak zijn de consequenties op de langere termijn niet te onderschatten, omdat verdere verpaupering van hele delen van de wereld uiteindelijk als een boemerang zal werken op het economische groeisysteem van het Westen. De globalisering zelf is niet persé schuldig aan de problematiek. De globalisering kan in principe aangewend worden om dictatoriale regimes te bestrijden en bijv. de armoede uit te roeien. Het tegenovergestelde is ook waar: machtsmisbruik en een overdreven zelfverheerlijking van ‘de verenigde mensheid’ kunnen ongezien onrechtvaardige en onevenwichtige systemen tot stand brengen. Wanneer de technische mogelijkheden en de gigantisch gedaalde communicatiekosten -en mogelijkheden ten dienste van de mensheid worden aangewend is er veel mogelijk.

De oorzaken van het feit dat bijv. ook de acht millenniumdoelstellingen voor 2015 of het tegengaan van wijkverpaupering in onze binnensteden niet bereikt zullen worden, liggen in de meeste gevallen bij
- onze administratieve logheid
- ontwikkelingssamenwerking als een non-issue op het politieke prioriteitenlijstje
- het veiligstellen van eigen Westerse belangen in ontwikkelingsgebieden
- het opslorpen van macht door supranationale instellingen
- het feit dat we niet terug gaan naar het originele Griekse ‘oikonomia’ principe, waarbij in het ‘huishouden’ de ene niet werkt ten koste van de ander.
We sleutelen waarschijnlijk te veel aan de economie en te weinig aan de ethiek die daarbij gepaard gaat. Dat is kortzichtig. Een onethische economie richt zichzelf op termijn ten gronde.
Ook wil C’axent een lans breken om de misleiding die de cijfers van het BBP of BNP brengen te neutraliseren via een BNWP, waarbinnen de Welzijnsfactor (de duurzaamheid en het menselijk ‘geluk’) mee gewogen worden. Dat doorprikt zowel de oppervlakkige Westerse god van de Mammon, als de vertekende ‘welvaarts’-groei van bijv. een aantal oliesjeikstaten.

Voor C’axent kun je niet enkel symptomen bestrijden. De wortel van het probleem is de (vrijwillige) bereidheid van (Westerse) mensen om effectief na te denken over hun levensstijl en er iets aan te doen… Zo beweert 63% van de Belgen tussen 20 en 35 jaar, dat men nooit ethisch (of duurzaam) koopt. Ook het overdreven (paarse) cultuuroptimisme stemt tot nadenken. Is het werkelijk zo dat eindeloze economische, humane groeisprongen in het verschiet liggen? Of zal die droom ook ooit bij ons uit elkaar spatten, zoals in delen van Zuidoost–Azië en Latijns–Amerika al gedeeltelijk gebeurde? (en ook nu met de Amerikaanse vastgoedcrisis.)
De oplossing voor deze problematiek begint bij het besef dat economische groei geen doel op zich mag zijn, maar ten dienste staat van de mens, het milieu en de samenleving. Morele terughoudendheid in het bedrijven van handel is belangrijk, omdat moraliteit ook een belangrijke economische bron vormt. Dat is het duurzame compromis tussen economische anarchie en een politiestaat. Het op eigen belang gebaseerde vrijhandelssysteem kan maar blijven bestaan op basis van een flinke dosis moreel besef. Vertrouwen blijft een basisvoorwaarde bij iedere transactie.
Daarbij horen het individuele streven naar een eenvoudige levensstijl, een groeiende vrijgevigheid bij mensen en tevredenheid.

De overheid moet grenzen stellen aan de marktwerking, wanneer deze ten koste gaat van duurzame ontwikkeling, de zwakkeren en de zelfbeschikking van mensen. De overheid handelt daarbij als een rentmeester van de haar toevertrouwde middelen, en beseft haar eigen beperktheid. Partnerschappen met vrijwilligers, kerken en organisaties zijn hard nodig. De overheid moet het spanningsveld tussen de voordelen van een vrije handel en vrij ondernemersschap enerzijds en het feit dat dit model tegelijkertijd absoluut niet volmaakt is, in de gaten houden.
De ontsluitingsmodellen van Prof. B. Goudzwaard zijn nog altijd hoogst actueel. Een integrale levensvisie ligt ten grondslag aan een duurzame kwaliteit van leven, het werk en dus ook aan de economie. We hebben nood aan een economische orde die gericht is op evangelische gerechtigheid, waarbij er eerlijke win-winsituaties ontstaan voor alle partners in op de economische markt van ons werelddorp. Alle partijen moeten zowel wat betreft de aangeboden specialisatie, als wat betreft de handel, winnen. Renteloze leningen en billijkheidsfinancieringen van zelfdragende (micro)projecten kunnen een oplossing bieden.
Participatieve vrije initiatieven, gebalanceerd met een systeem van morele waarden en normen, zijn van essentieel belang, zowel hier als in de andere ‘wijken’ van ons werelddorp. Kennis hier en elders moet ten dienste staan van duurzaamheidprincipes.

Bepaalde hardnekkige belemmeringen en hindernissen moeten overwonnen worden, voordat mooie idealen als de millenniumdoelen ook echt realiseerbaar zullen zijn. ‘Genieten van genoeg’ houdt nooit op. De zucht naar meer is daarentegen onverzadigbaar. Dat is het hart van het probleem dat door geen autoritair regime bedwongen kan worden, maar enkel door engagement met overtuiging. We moeten als mensen een beroep doen op onze individuele verantwoordelijkheid, en afstand nemen van ons egoïsme, zodat we weer leren geven.
Dwanggeesten die een conform gedrag wensen in overeenstemming met gangbare materiële maatstaven, vormen ook een belemmering. Een levenstandaard die beantwoordt aan status en positie is niet eenvoudig om te turnen.
Het manipulatief opleggen van het Westerse ‘geluksmodel’ verkracht het zelfbeschikkings-principe, wat de waardigheid van ondernemende bevolkingsgroepen wereldwijd ondermijnt. De amorele, materialistische reclamecampagnes die behoeften opwekken door advertenties, muziek, het web en TV, zijn zorgwekkend.
Afhankelijkheid van steeds schaarser wordende energiebronnen, die een gevolg zijn van oneerlijke aspecten van de globalisering en de internationalisering, doen vaak veelbelovende projecten in de derde wereld de das om. Afrika vergt een extra inspanning, vanwege het klaarblijkelijk ontbreken van de omstandigheden om tot een groeimodel te komen. Dat is het gevolg van versnipperde staten, een te kleine interne markt, grondstoffen die verdwijnen voor ze kunnen worden verkocht, te weinig bestuurlijke traditie, solidariteit die kapitaalsaccumulatie bemoeilijkt, ...

Actiepunten ‘Visietekst Armoede’