eliane van den ende23 september 2009 – 14:01

Cultuur is tegenwoordig ‘city marketing’. Architectuur is een toeristisch lokmiddel. Na het Doornroossprookje van het stoffige Bilbao, trekken heel wat stadsbesturen de cultureel-toeristische kaart. Want het Guggenheimmuseum – en ook een paar culinaire restaurants – vermochten om van de Baskische stad een citytripbestemming te maken. Valencia werd appetijtelijk door de Ciudad de las Artes y Ciencias en dezelfde architect mocht ook het nieuwe station van Luik bedenken. Behalve Calatrava lokte de vurige stede ook een andere toparchitect Ron Arad om een mediacentrum te bedenken.
En nu dus de hoofdplek van de Provincie Vlaams-Brabant. Waar blijft Brussel?
Leuven heeft al zijn Catalaans stationsplein, een site door Aldo Rossi, een bibliotheek door een Pritzker-price winnaar (zoveel als een Nobelprijs voor architectuur) Rafael Moneo; nu een hoogwaardig cultuurtrefpunt in de binnenstad.
Architect Stéphane Beel kreeg de eer – en misschien zelfs het genoegen – om voor het plaatselijke museum een uitbouw te bedenken. Als er hedendaagse belforten zouden bestaan, kan dit nieuwe pand als stadsbaken gelden. Een teken van een monumentale lichtheid. Een lobbige aanbouw aan een 19e eeuwse patriciërswoning die de memorie van de typische kakofonische bijbouw – de Belgische koterijen – stileert. Die combinatie van labyrintisch weefsel – zoals Middeleeuwse steden … als bijvoorbeeld Leuven zich ontwikkelden – en contemporaine vormgeving duidt op de onderhuidse zin voor humor van Stéphane Beel. Groots, imposant, met een nieuw stadsplein/patio/mindervalidentoegang aan de straatzijde en chaotisch, luchtig en stadsverbonden aan de binnenzijde.
Hoe ingenieus dat nieuwe bouwwerk in elkaar steekt, valt op bij het hedendaagse tentoonstellingsluik, nl de retrospectieve van de Brusselse Oostendenaar Jan Vercruysse. Het lijkt wel alsof de vensters, de doorkijken naar de stedelijke realiteit, ingepast zijn in het werk van Vercruysse. Vercruysse die een meester is in de sprekende stilte, in het heroprakelen van de geschiedenis, in het ontrafelen en tegelijkertijd verwikkelen van mysteries. Zijn beelden van ‘Stillevens’ zijn meteen ook ‘Vanitas’beelden. De foto’s zijn referenties naar de kunstgeschiedenis. De piano’s zijn spierwit en de klanken zijn verzonken. De schrijftaal wordt beeldtaal en de beeldtaal wordt cryptisch. Het werk van Vercruysse is een pokerspel. Letterlijk met ruiten en schoppen als letters. Met die kaartentekens maakt hij epitafen – uit elegant Carraramarmer – voor steden: droomsteden als Palermo, wijnstreken of onbereikbare plekken als Venus.
De esthetiek die in zijn reeksen zit, sluit – misschien ongewild – best aan bij de hoofdtentoonstelling van deze opening. De draperingen van stoffen is zo’n opmerkelijke overeenkomst; ook de emoties, al dan niet onderkoeld.
Want dat is de ondertitel van de – met veel bombarie aangekondigde – opener : Rogier Van de Weyden, de passie van de meester , vertaald in ‘Le maître des passions’ . Niet helemaal dezelfde lading. Het mag verwonderlijk zijn dat een nieuw Leuvens museum kiest voor een officiële Brusselse stadsschilder. Brussel en Leuven waren immers in die 15e eeuw gezworen vijanden en die vete wil de huidige Leuvense burgervader nog wel eens uitvechten. Rogier Van der Weyden, een ‘Vlaamse Primitief’ noemen, is ook al zo’n achterhaalde 19e eeuwse stelling. Een onhandige konterfeiter was Rogier allesbehalve en Vlaams al helemaal niet. De meesterschilder werd in 1400 in Doornik/Tournai geboren. Dat was toen een enclave, een Frans kroondomein, in vijandelijk – nl Bourgondisch – gebied. Men sprak er trouwens Frans. In Brussel brabbelde men toen een soortement Diets-Nederlands zoals de kroniek ‘Brabantse yeesten’ bewijst. De échte naam van de man was overigens Roger de la Pasture, zoon van Henry de la Pasture. Uit respect voor die meesterschilder had de vuistdikke catalogus – althans in het Frans – zijn ‘eigen-naam’ kunnen vermelden. Dat doet zelfs de kinderbrochure.
Eerbetoon voor de kunstwerken is er overigens wel en dat dankzij de gevoelvolle opstelling van tentoonstellingsarchitect Paul Vandebotermet, één van de beste Belgische tentoonstellingsmakers. Met een uitgekiende ruimtelijke verspreiding, met een subliem kleurengevoel, met een uitgelezen belichting krijgen de schilderijen en beeldhouwwerken een stilzwijgende aantrekkingskracht. Nooit was een ‘graflegging’, een sculptuur die voor het eerst uit de kerk van Zinnik wordt opgedolven, zo aangrijpend treurig als met die donkerpurperen kamerbekleding. Als kleuren sensualiteit en emoties kunnen uitwasemen,…
Maar ondanks de grote (internationale) openingstentoonstelling, blijft het museum zelf wel de locale kaart spelen. Het voormalige burgemeestershuis werd ontstoft en aan moderne noden ( zoals luchtkoeling ) aangepast. Het erkennen van het plaatselijk patrimonium met de erfenissen van de talrijke religieuze instellingen maar ook het tafelinstrumentarium en de albasten retabel, de Mechelse poppetjes, zijn waardevol. Een locaal museum moet niet naast zijn schoenen gaan lopen want dan wordt het ‘Baas Ganzendonck’. En daarom is het merkwaardige olieverfpaneel uit 1500 zo spreekwoordelijk gepast. Het is een uur- en kalenderwijzerplaat met astrologische tekens : het leven in al zijn vol- of kaalheid of het enigma uit de Middeleeuwen dat nog altijd geldt.

M van Museum Leuven, Leopold Vanderkelenstraat 28 in Leuven
Tel 016/20.09.09; www.mleuven.be; www.rogiervanderweyden.be