thierry debels29 mei 2008 – 14:44

Volgens Ludo Van Campenhout zijn er wel degelijk inschattingsfouten gemaakt. De houding die aangenomen wordt is er wel een van ‘Walk and don’t look back’. Hiermee wordt aangegeven dat de beslissing onomkeerbaar zou zijn. Niets is minder waar natuurlijk.

De fout die op dit moment gemaakt wordt, is de zogenaamde ‘sunk cost’-fout. Deze vergissing komt zeer regelmatig voor, ook in het bedrijfsleven, en is wellicht de meest gedocumenteerde systematische menselijke fout.

Bij de sunk cost fout houden mensen rekening met de kosten die in het verleden gemaakt zijn. De correcte redenering is dat kosten die in het verleden gemaakt zijn, niet mogen meetellen bij een beslissing om al dan niet verder te investeren in een project. De reden hiervoor is dat we alleen naar de toekomstige opbrengsten (en kosten) van onze investering mogen kijken.

De fout ontstaat dus wanneer mensen informatie in rekening brengen terwijl ze dit juist niet mogen doen. Dat gebeurt overigens zeer vaak bij complexe beslissingen.

De kostprijs van het huidige project bedraagt minstens 3 miljard euro. Een alternatief project van een Franse bouwgroep kost slechts 1 miljard euro. Vanuit de economische theorie is het logisch en bovendien verantwoord dat het bestaande project nu nog wordt stopgezet - zelfs als er zware kosten en grote investeringen in het verleden werden gedaan - en het alternatief wordt opgestart.

Bovendien is er bij het huidige project een zware onderschatting van de zogeheten ‘externe kosten’. Deze ontstaan wanneer de actie van een of meerdere actoren een negatief effect heeft op de nutsfunctie van consumenten, zonder dat naar dat effect is gevraagd door deze consumenten én zonder dat een financiële uitkering in één of andere richting plaats heeft.

De vzw Ademloos toonde onomstotelijk aan dat talrijke mensen hinder zullen ondervinden van fijn stof geproduceerd door het verkeer op de viaduct. Deze mensen hebben niet gevraagd om dat fijn stof te mogen inademen. Wellicht ontvangen deze mensen hiervoor geen financiële vergoeding. Een typisch voorbeeld dus van externe kosten.

Eigenlijk gaat het dus over kosten die dus niet rechtstreeks in rekening gebracht (kunnen) worden. De komst van een extra treinstation houdt bijvoorbeeld zowel externe kosten als externe opbrengsten in. De externe kosten bestaan uit het extra lawaai van de treinen en de stank en het lawaai van de auto’s van de pendelaars. De externe opbrengsten bestaan uit de kortere globale reistijden voor buurtbewoners die de trein in dit station zullen gebruiken.

Er bestaat evenwel een trend in de economie om deze externe kosten en opbrengsten toch zoveel mogelijk in rekening te brengen bij een analyse. In zekere zin worden deze kosten dan geïnternaliseerd. Dat is - voor zover bekend - niet of toch te weinig gebeurd bij de studie naar de bouw van de Oosterzeelverbinding.

Als economist kan ik alleen maar vaststellen dat de economische logica voor een stuk zoek is bij dit project. Hopelijk moeten mijn kinderen niet lezen over dit project in het geactualiseerde boek van Douglas Deconinck.