thierry debels31 mei 2008 – 13:08

De Superphénix was een zogeheten snelle kweekreactor die gebouwd werd tussen 1975 en 1984. De reactor heeft echter voortdurend storingen vertoond en was al bij al meer buiten dan in gebruik. In 1997 besloot de Franse regering het onding te ontmantelen.

Typisch aan dergelijke megaprojecten is dat al snel duidelijk wordt dat het beter is het hele project onmiddellijk stop te zetten. Toch gebeurt dit niet. Goed geld wordt dan naar slecht geld gegooid.

Bell identificeert een aantal oorzaken hiervoor die typisch zijn aan elk groot project: uitschakelen van controle, bouwen voordat het ontwerp klaar is, dominantie van de leveranciers, afschuiven van het risico op de koper of belastingbetaler en problemen en/of mislukkingen verheimelijken tot het te laat is om het project te stoppen.

Bij de Kanaaltunnel moesten de controleurs werken als ondergeschikten van de leveranciers die ze moesten controleren. De controle op de veiligheid werd dus de facto uitgeschakeld. Bouwen voordat het ontwerp klaar is, komt neer op gelijktijdigheid of concurrency. Dit betekent dat iets wordt ontworpen terwijl gelijktijdig de definitieve versie gerealiseerd wordt. De leveranciersdominantie blijkt bij de Kanaaltunnel vooral uit de veel te optimistische voorspellingen over passagiersvervoer. Zonder die overdreven cijfers was de tunnel zelfs nooit gebouwd.

De Superphénix kostte de Franse belastingbetaler uiteindelijk 16 miljard euro: 12 miljard euro aan bouw- en exploitatiekosten en nog eens 4 miljard euro aan ontmantelingskosten. Bij de Kanaaltunnel is volgens Bell met geheimhouding gewerkt om zowel problemen rond de gebruiksveiligheid als rond de beveiliging te verhullen.

Een ding is zeker: door goed geld naar slecht geld te gooien worden zeer veel middelen verkwist die beter elders waren ingezet.

Ook bij de Oosterweelverbinding spelen nagenoeg al de factoren die Bell ontdekte mee: uitschakelen van controle, dominantie van de leveranciers, afschuiven van het risico op de belastingbetaler en verheimelijken van problemen tot het te laat is om het project te stoppen.

Enkel het element ‘bouwen voordat het ontwerp klaar is’ speelt hier niet mee. En dat is tegelijk de grote kracht van de tegenstanders van dit project. Het is de troefkaart die ze nu moeten uitspelen. Het is immers - in tegenstelling tot andere mega(lomane)projecten - nog niet te laat om vooralsnog een verstandige beslissing te nemen.