Is dictatuur beter dan democratie?

thierry debels20 april 2008 – 14:09

Volgens Bryan Caplan is het overheidsbeleid bij een dictatuur verschrikkelijk, maar zelden verbijsterend. De bouw van de Berlijnse muur bijvoorbeeld creëerde een wereldwijd afkeuren maar niemand vroeg zich af wat de leiders van Oost-Duitsland eigenlijk uitvoerden. Het was erg duidelijk. Ze wilden gewoon blijven heersen over hun ‘subjecten’. Bij een democratie is is het beleid minder verschrikkelijk maar vaak erg verbijsterend. In theorie moet een democratie immers een verdediging vormen tegen sociaal slechte beleidsmaatregelen zoals protectionisme. In de praktijk geeft democratie evenwel een vrijhaven aan dergelijke maatregelen. Hoe komt dit eigenlijk?

thierry debels is auteur

‘The myth of the rational voter’ is een provocerend boek. Tegelijk is het erg goed onderbouwd. Zo trekt Caplan van leer tegen de erg modieuze stelling van de wijsheid van de massa. Hiervoor gebruikt hij de merkwaardige gebeurtenissen rond de Policy Analysis Market (PAM). Dit Amerikaanse programma liet burgers toen weddenschappen af te sluiten op – ondermeer – terroristische gebeurtenissen.
Zo was het ook de bedoeling om op voorwaardelijke kansen te gokken. Stel dat de VS Iran aanvallen, hoeveel extra burgerslachtoffers zullen dan vallen in de Westerse wereld door terrorisme? PAM zou burgers dus toelaten kleine bedragen in te zetten op dergelijke gebeurtenissen. Bedoeling was om hieruit nuttige informatie te distilleren.
Toen op 28 juli 2003 bekend werd dat het Ministerie van Defensie dit programma financierde, werd de onmiddellijke stopzetting ervan geëist. De publieke opinie was ronduit tegen. Critici noemden PAM dan ook snel het ‘Terror Market’-schema. De minister van defensie zette het programma – officieel althans – stop op 29 juli. Een dag na de aankondiging dus. John Poindexter, verantwoordelijke van het Information Awareness Office, nam in die zelfde week nog ontslag.
Volgens Caplan doet PAM een dilemma rijzen voor de verdigers van de ‘wijsheid van de massa’ zoals ondermeer auteur James Surowiecki. ‘Surowiecki verdedigt vurig de verdiensten van een belsissingsmarkt zoals PAM. Maar hij beweert tegelijk dat er geen reden is dat massa’s wijs zouden zijn in de meeste situaties maar plots dom in de politieke arena.’ Hoe kan Surowiecki de extreme vijandigheid van het publiek en de pers tegenover PAM dan verklaren, vraagt Caplan zich terecht af. ‘Indien beslissingsmarkten (zoals PAM) en democratieën beide goed werken, zou PAM populair moeten zijn’, stelt Caplan overtuigd.
Waarom werkt een democratie niet? Caplan ontwikkelt een interessante visie: de kiezers zijn erger dan onwetend. Ze zijn gewoon irrationeel – en stemmen ook op die manier. Kiezers laten zich bijvoorbeeld meeslepen door emoties en ideologie – niet de harde feiten. ‘Protectionisme is moeilijk uit roeien omdat het goed voelt’, stelt Caplan. Hoeveel harde feiten, die aantonen dat protectionisme sociaal slecht is, je hiertegenover ook plaatst. ‘Wanneer mensen op die manier blijven kiezen, zullen democratieën slechte beleidsmaatregelen blijven produceren.’ Een slotstelling om even op te kauwen.

Bryan Caplan, (2007), ‘The myth of the rational voter. Why democracies choose bad policies.’, Princeton University Press, Princeton./Oxford. 276 pag.
ISBN 978-0-691-12942-6