thierry debels20 juni 2008 – 09:18

Op papier heeft België eigenlijk al een goede concentratie. Volgens de wet van 1999 die de ontwikkelingssamenwerking regelt, is er immers sprake van slechts 18 landen. In de praktijk geeft België (directe bilaterale) hulp aan maar liefst 36 landen. Laten we er ter illustratie de cijfers van DGOS - het vroegere ABOS - er bij nemen. DGOS staat voor Directie-Generaal Ontwikkelingssamenwerking.

In 2007 werden 16 overeenkomsten getekend met Congo voor een totaal bedrag van bijna 60 miljoen euro. Zelfs in het kader van de huidige spanningen tussen ons land en Congo, is er weinig discussie over de wenselijkheid van deze overeenkomsten. Ze slaan bijvoorbeeld op de heraanleg van landbouwwegen tot de bouw van drinkwatersystemen.

Anders is het als we vaststellen dat er eveneens 3 overeenkomsten werden getekend met Peru. Zo is er 2,3 miljoen euro uitgetrokken voor ‘drugspreventie en rehabilitatie van verslaafden’ in dat land. Twee andere overeenkomsten met Peru gesloten in 2007 hebben een totale waarde van 5,4 miljoen euro. Alles samen heeft België met Peru contracten afgesloten inzake ontwikkelingssamenwerking voor een bedrag van 7,7 miljoen euro.

Binnen de Commissie voor de Buitenlandse Betrekkingen van de Kamer wordt op dit ogenblik volop gedebatteerd over de herziening van de wet van 1999. Deze wet regelt de ontwikkelingshulp van ons land. Ook over het voorstel van Minister Michel over het beperken van het aantal landen dat ontwikkelingshulp van België krijgt, wordt gedebatteerd.

Een van de vragen die eveneens aan bod komt tijdens de vergaderingen, is of België nog ontwikkelingshulp moet geven aan zogeheten middeninkomenslanden zoals Peru. Een recente tussenkomst van Bogdan VandenBerghe, voorzitter van 11.11.11, suggereert alvast dat de koepel vindt dat we dergelijke landen verder moeten blijven steunen.

Het is volgens een tussenkomst van de voorzitter van de koepel in de Commissie belangrijk om ‘een aantal landen te nemen die al in een proces van ontwikkeling zitten’. Zijn argumentatie is dat we op die manier kunnen ‘nagaan wat de succesfactoren zijn geweest voor ontwikkeling in een land’. Er zijn volgens mij betere en bovendien goedkopere methodes om deze succesfactoren te ontdekken. Bovendien weten we onderhand welke deze factoren zijn: vrijhandel, privé-initiatief, liberalisering, micro-financiering.

Het debat dat Charles Michel terecht op gang wil brengen, kadert eigenlijk binnen een legitieme vraag naar meer efficiency en effectiviteit van de ontwikkelingshulp. Efficiency betekent ‘de dingen goed doen’. Effectiviteit is dan weer ‘de goede (=juiste) dingen doen’.

Het begrip efficiency heeft dus alles te maken met de manier waarop ‘inputs’ in ‘output’ worden omgezet. Meestal wordt het concept toegepast op een industriële onderneming. Maar waarom zouden we onze ontwikkelingssamenwerking op deze manier niet mogen analyseren? De vraag is immers ook hoe efficiënt de heraanleg van het drinkwatersysteem in Congo verloopt. En ook, hoe eerlijk hierover gerapporteerd wordt.

Effectiviteit heeft dan weer te maken met de keuze van de juiste doelen. Laten we een fictieve ngo nemen die aan ‘Zuidwerking’ doet. Hiervoor worden projecten geselecteerd die hopelijk iets verbeteren aan de plaatselijke ontwikkeling. De organisatie kan zeer efficiënt zijn - bijna al het ontvangen geld gaat naar de gekozen projecten. Toch kan de effectiviteit laag zijn als de gekozen projecten maar weinig toegevoegde waarde voor de plaatselijke bevolking oplevert .

Het gaat dus om twee verschillende begrippen die vaak door elkaar gehaspeld worden. Een gebrek aan effectiviteit kan nooit gecompenseerd worden door een hoge efficiency. Volgens managementspecialist Peter Drucker is effectiviteit eigenlijk dé sleutel voor ‘gewone’ ondernemingen. Voor ontwikkelingssamenwerking is dat zelfs in versterkte mate zo. Voordat we ons kunnen richten op een efficiëntere aanpak van onze ontwikkelingssamenwerking, moeten we eerst zeker weten dat we de ‘juiste dingen’ doen.

Een vraag naar het terugdringen van het aantal landen dat (directe bilaterale) hulp ontvangt, kadert dus binnen die beweging naar meer effectiviteit. Wat is overigens meer dringend: het verlengen van het mandaat van een ombudsman in Bolivia (1,6 miljoen euro) of de heraanleg van drinkwatersystemen in Congo (2 mio euro)?

In een perfecte wereld zonder budgettaire beperkingen moet er uiteraard niet gekozen worden tussen beide projecten. Er moeten geen prioriteiten gesteld worden. Alle interessante en belangrijke projecten worden geselecteerd en uitgevoerd.

In de werkelijkheid moeten er wel keuzes gemaakt worden. Een van die keuzes gaat inderdaad over de landen die België in de toekomst wil blijven ondersteunen. Een van de criteria kan wellicht de ontwikkeling van het land zijn. Is het niet logisch dat lageinkomenslanden meer aanspraak maken op Belgisch geld dan landen die zich al verder in de ontwikkelingfase bevinden?