thierry debels06 mei 2008 – 19:30

Sommige waarnemers verwachten dus erg veel van micro-kredieten. In ‘A billion bootstraps’ wordt de stelling verdedigd dat micro-kredieten dé oplossing zijn voor het armoedeprobleem. Het is een verleidelijke stelling – op het eerste gezicht. Geef mensen die vooruit willen in het leven een beperkt krediet (enkele tientallen dollar is vaak voldoende volgens de auteurs) en op die manier sleur je ze uit de armoede.

De auteurs van het boek zijn Paul Smith, een self-made miljonair, en Eric Thurman, een consultant en expert in micro-kredieten. Paul Smith vertelt dat hij zelf van niets is gestart en dankzij een beperkt krediet miljonair is geworden. Hij gaat er vanuit dat dit model ook wel zal werken bij onze minderbedeelde medeburgers in de ontwikkelingslanden.

Sommige waarnemers verwachten dus erg veel van micro-kredieten. Wellicht teveel. Ze zien micro-kredieten immers als het wondermiddel om Afrika en delen van Zuid-Azië uit het slop te trekken.

Reportagemaker Mark Aardenburg trok in 1995 al, lang voor de hype dus, naar Bangladesh om ter plaatse vast te stellen wie beroep deed op dergelijke micro-kredieten. Er was Aysha die met de lening een bananenplantage kon opstarten en Momena die een rijsthandel startte. Uit het verslag Signature of change, the Grameen bank in Bangladesh straalde toen erg veel optimisme. Volgens Aardenburg konden deze twee vrouwen dank zij de micro-kredieten ‘uit het slijk van de armoede klimmen waarin ze al jaren hadden moeten leven.’

Tien jaar later bezocht Aardenburg diezelfde vrouwen. In Small Change, Big Business deed hij opnieuw het relaas. Aysha verloor in die periode haar man. Daardoor kon ze ook de plantage niet meer runnen en kon ze de lening ook niet meer afbetalen. Momena verhuisde dan weer naar de stad. Ironisch als je weet dat de oprichter van de Grameen Bank, Nobelprijswinnaar Yunus, net probeert om mensen op het platteland te houden. De bank verstrekt immers bewust geen micro-kredieten aan stedelingen.

Volgens de reportagemaker toont zijn verslag aan dat het microkrediet helemaal geen wondermiddel is tegen armoede. Dat is inderdaad vaak het beeld dat men in het Westen heeft. Uit de reportage blijkt ook iets anders. Nog te vaak komt het geld eigenlijk niet terecht bij de armste consumenten en de allerkleinste bedrijven. Ook bij de verstrekkers van dergelijke micro-kredieten zie je dat er automatisch een selectie bestaat. De lening –hoe beperkt die ook is – moet immers terugbetaald worden.

Alfred Lakwo ging dan weer op onderzoek in Oeganda. Hij onderzocht meer bepaald in welke mate microkredieten de positie van de vrouwen in het district Nebbi verbeterde. Lakwo vond enkele bemoedigende elementen maar stelt dat we – opnieuw – teveel verwachten van dit instrument. Hij stelt dat de micro-kredieten nog beter zouden moeten aansluiten op de lokale situatie indien ze werkelijk effectief willen zijn op lange termijn. Lakwo vond vooral dat micro-kredieten de Oegandese vrouwen iets meer geld en kennis gaven, maar daarom nog geen echte onafhankelijkheid.

Maar misschien komt de scherpste kritiek wel van een lezer van Knack. Zo stelt een briefschrijver dat ‘het wel vreemd is dat zowel het IMF als de Wereldbank en de Wereldhandelsorganisatie zoveel moeite doen om het microkrediet samen met hun PRSP (Poverty Reduction Strategic Papers) te promoten om de armoede te overwinnen, waarvan ze zelf in belangrijke mate de oorzaak zijn.’ Volgens de lezer staat of valt de toekomst van het microkrediet dan ook ‘met het terugdringen van de kwalijke invloed van de politiek van de grote internationale economische en monetaire instellingen.’

Keren we nog even terug naar het boek ‘A billion bootstraps’. Smith en Thurman hebben voor het werk een bedrijfsbenadering gekozen, ‘omdat armoede aan dezelfde investeringsprincipes beantwoordt dat de groei van ondernemingen overal ter wereld stuwt.’

Die laatste stelling is echter pertinent fout. Armoede beantwoordt helemaal niet aan dezelfde principes als klassieke ondernemingen. De reden hiervoor is je bij micro-kredieten een belangrijke en vrij grote onderlaag uitsluit: mensen die te zwak zijn om ook maar enig initiatief aan de dag te leggen. Het is dan ook een klassieke denkfout om aan te nemen dat een model dat gewerkt heeft voor iemand – in dit geval multimiljonair Phil Smith – ook wel zal werken voor alle andere mensen. Dat zal na verloop van tijd wel helemaal duidelijk worden. Als de hype eenmaal voorbij is.