thierry debels08 mei 2008 – 12:50

De meeste studies wijzen uit dat het effect van ontwikkelingshulp zeer beperkt, quasi nihil of zelfs gewoon contraproductief is. Al is dat laatste stellen, wel taboe.

Zo is er ter illustratie een vernietigend rapport van het IMF waarin staat dat er geen bewijs is dat meer ontwikkelingshulp ook tot welvaartsgroei leidt in de ontvangende landen. Zelfs niet in die landen met behoorlijk bestuur. In het rapport staat bovendien dat het niet uitmaakt welke donor de hulp geeft, waarvoor de hulp wordt ingezet, of het klimaat al dan niet tropisch is en over welke tijdsperiode het effect gemeten is.

Het IMF toont aan dat de positieve effecten van hulp teniet gedaan worden door de negatieve invloed op de concurrentiepositie van het land en de verschuiving van de inzet van geschoolde mensen en middelen van de productieve sector naar de publieke sector –
waar de ontwikkelingsprojecten zich veelal concentreren.

Dat laatste fenomeen noemen economisten ook wel de Dutch disease. Dit is de benaming voor het fenomeen dat Nederland eind jaren vijftig en begin jaren zestig meemaakte. Door de ontdekking en exploitatie van reusachtige hoeveelheden gas in de streek van Groningen, steeg de koers van de Nederlandse Gulden ten opzichte van de munten in de buurlanden van Nederland (waaronder België). Hierdoor kwam de export van industrieproducten in het gedrang. Een duurdere munt maakt dergelijke producten immers moeilijker verkoopbaar in het buitenland. Een bijkomend effect is dat de diversifiëring van de economie moeizamer verloopt. Het is immers verleidelijk enkel op die gasinkomsten te teren.

Volgens voormalig topeconoom van het IMF Raghuram Rajan is een verhoging van de ontwikkelingshulp dus niet noodzakelijk een goede zaak voor de ontvangende landen. In het NRC Handelsblad stelt hij onomwonden dat een voorzichtige aanpak, met oog voor het vermogen van landen om meer hulp te absorberen, beter is. ‘Nu de wereld zich opmaakt voor een massale nieuwe hulpinspanning, en hulp politiek in de mode is, is er de neiging om de mislukkingen uit het verleden te wijten aan een gebrek aan middelen of goede bedoelingen’. Volgens Rajan is die laatste – overigens gebruikelijke – analyse dus niet correct.

Het beste bewijs voor de stelling van het IMF wordt wellicht geleverd door de ontnuchterende ervaringen met Congo. In de periode 1960-1990 vloeide er vanuit België ruim 6 miljard euro ontwikkelingshulp naar dat land. ‘En dan zwijgen we dus nog over de miljarden die vanuit de Europese Commissie, de Wereldbank of andere partners richting Congo stroomden.’, stelt hoogleraar Filip Reyntjes, voorzitter van het Instituut voor Ontwikkelingsbeleid en -beheer van de Universiteit Antwerpen (UA), aan Vacature. ‘In diezelfde periode is de levensstandaard van de gemiddelde Congolees er met ruim zestig procent op achteruit gegaan. Stellen dat al die ontwikkelingshulp weinig zoden aan de dijk heeft gezet, is dus een understatement van formaat.’ Helaas geldt hetzelfde scenario voor de overige landen in Zwart Afrika, besluit Reyntjes.

Dirk Barrez had spijtig genoeg al in 1992 gelijk toen hij schreef: ‘Maar of we nu allemaal geld geven voor ontwikkelingsprojecten of niet, het maakt geen verschil uit voor de Derde Wereld.’