Jaap Kruithof was ook een overtuigd links flamingant en Vlaamsgezind independantist. Zie het eind 1997 verschenen interview met hem in het links vlaams-nationaal maandblad MEERVOUD :
Professor emeritus Jaap Kruithof: "In het toekomstige Europa moet België verdwijnen!"

Bij het overlijden van Jaap Kruithof

Een waardige plechtigheid in Lochristi verleden zaterdag. Ik heb ze even aandachtig gevolgd als indertijd zijn lessen. Ik kende Kruithof niet zozeer van nabije contacten en discussies. De weinige contacten uit mijn studententijd (psychologie RUG- 1965-1971) zinderen echter nog altijd na en ik wou niet achterwege blijven voor een laatste groet.
Toen de nieuwe generatie van na de tweede wereldoorlog in 1965-1966 de universiteitsbanken bezette, was het er een nogal stramme bedoening. Veel suf geleer en weinig wol en folklore van studentikoze lol leken het voorgeborchte van een toekomstige carrière. Inzake discussies en visies zoals in de lessen moraal op het Koninklijk Atheneum van Berchem (leraar Hugo Vanden Enden- die daarna assistent en prof werd 'in de moraal') leek het een woestijn. Tot in 1966, in onze wekelijkse les Ethica in de Bladijn, Kruithof twee uur lang zijn mening zegde over hetgeen in Zwartberg gebeurde en een haarfijne uiteenzetting ten beste gaf van de redenen en de bedoelingen achter de moord op twee mijnwerkers, midden in wat toen al de 'golden sixties' genoemd werd. Tegen onrecht waren we blijkbaar tóch niet aangewezen op onze verontwaardiging en een vaag vertrouwen in beloften 'van hogerhand'. Onrecht was sinds die dag niet meer een louter gevoel, maar iets dat in de samenleving haarfijn kon omschreven worden om het er met een scalpel uit te halen. Die 'les' gaf hij in alle faculteiten en een paar dagen lang was het een onderwerp van discussie onder de nieuwe generatie. Toen daarna in de pers het bericht verscheen dat een mijnwerker overleden was, niet door een kogel maar door een 'hartstilstand' was de verontwaardiging groot. Er was zoiets als woede en er werd her en der betoogd. Kruithof legde toen eerste zaadjes voor wat in mei 1968 en in Gent in maart 1969 zou uitgroeien tot een massale eenheid tussen arbeiders en studenten, die nooit helemaal is uitgedoofd.

Tijdens de maartbezetting van de Blandijnberg was hij niet alleen de woordvoerder van het progressieve deel van het professorencorps, maar hij stond ons ook openlijk bij: in de media en daadwerkelijk met zijn woord en zijn lokalen, bijna dagelijks. Tot op de ontzetting van het gebouw door de rijkswacht, waar hij tussenbeide kwam om niet tot de aanhouding van 600 studenten over te gaan. Het was een andere 'les' die hij toen gaf: niet alleen kritiseren en aan de kaak stellen, maar ageren om wat recht en juist met hand en tand te verdedigen.
Toen ik hem aansprak hem aan om mijn proefschrift bij prof. De Coster over de problematiek rond de immigratie van buitenlandse arbeiders te promoten als bijzitter, stond hij mij bij « voor uw onderzoek bekijk de zaak heel breed, documenteer je goed en wat je niet vindt elders, verdedig het zelf zoals jij het ziet. Het moet wel juist zijn. » Voor het kritisch gedeelte over het « psychologisme » verwees hij mij naar Prof Boehm die tenslotte mijn bijzitter werd. Met goed gevolg. Met nog enkele anderen jaargenoten trokken wij zijn lessen tot het einde door : na de proclamatie en de afscheiddrink namen wij onze basace en trokken resoluut naar de nachtploeg, de fabriek in, « om een arbeiderspartij op te bouwen ». Ik ben daar altijd gebleven, als lasser op de werkvloer, en na meerdere jobs, als delegee in een groot metaalbedrijf, discussiërend over vanalles en nog wat, - tot Marx toe-, in de praktijk brengend wat ik 'geleerd' had. Ook toen het er soms op aan kwam om de nek uit te steken en ervoor moest gegáán worden heeft de houding van Kruithof in mijn achterhoofd gezeten: « juist is juist, de rest is bijzaak ».

Kruithof zag alles in het perspectief van generaties en heeft zich altijd bij de jongste aangesloten en aansluiting gevonden. De opkomende generatie komt vandaag terug dichter bij de werkende mensen. Alleen al doordat haar positie meer en meer op die van hen lijkt: tijdelijke jobs, hoge eisen voor een klein loon, permanent geëvalueerd en geschoft om steeds gemotiveerder en productiever te zijn, zonder zekerheid voor de toekomst. De grens tussen arbeiders, bedienden en hoger geschoolden vervaagt met de dag. Lange tijd was het 'bon ton' om te zeggen dat het proletariaat in rook was opgegaan. Vandaag komt het terug in galop, groter en geschoolder dan ooit.
Ik heb twee uur lang naar de close-up van Kruithof zitten kijken op het scherm tijdens de ceremonie. Slechts een foto van zijn gelaat, maar toch was het monkelend, kritisch, geïntrigeerd, nieuwsgierig, verwachtend en woedend tegelijk. Hij heeft mij een laatste les geleerd: ik dacht van definitief 'op pensioen te gaan' op mijn vijfenzestigste. Ik denk dat ik het niet zal kunnen: ik ga doorgaan.

Bob Roeck,
psycholoog-lasser,
in Vaanderen geboren, in Wallonië gewerkt, op derde leeftijd in Brussel woonachtig,
wereldmens.