thierry debels21 juni 2008 – 16:12

Een illustratief voorbeeld hiervan. Toen de Walt Disney onderneming besloten had om een pretpark in Europe te openen, waren er initieel maar liefst 200 mogelijke lokaties in de running. Uiteindelijk bleven enkel bestemmingen in Spanje en Frankrijk over. Volgens Nutt werd het beslissingsproces evenwel niet goed uitgevoerd en lag de voorkeur voor Frankrijk al veel te snel vast.

De beslissers benadrukten op die manier de positieve elementen van Frankrijk (centrale ligging en financiële steun van de Franse regering) en moffelden de talrijke negatieve aspecten (matige weersomstandigheden en aversie van de Fransen tegenover Amerikaanse cultuur) weg.

Spanje zou volgens Nutt op basis van rationele argumenten een veel betere keuze geweest zijn. Een initiële (foute) keuze wordt dus volgens Nutt ondersteund door bewijsmateriaal dat die keuze gewoon bevestigt. Mensen zijn nu eenmaal gewoon om naar bevestigende informatie te zoeken.

Wat is de gelijkenis met het beslissingsproces bij de Lange Wapper ? Ook hier bleef na een kort selectieproces slechts één optie open. Positieve argumenten werden en worden nog steeds benadrukt. Het zal bijvoorbeeld een erg mooie brug worden. Bovendien wordt alle energie van de BAM nu toegespitst op de communicatie. Het project moet immers verkocht worden met de wervende stelling dat de Oosterweelverbinding ‘een deel is van de oplossing’.

De negatieve aspecten worden daarentegen weggemoffeld: de hoge externe kosten door de gezondheidsrisico’s, de hoge en overigens steeds stijgende factuur (van 500 miljoen initieel naar nu al 2,5 miljard – zonder evenwel rekening te houden met die externe kosten), het beperkte draagvlak de Antwerpse bevolking, de wankele financieringsbasis.

Kortom, velen vragen zich terecht af of de keuze voor dit project eigenlijk wel terecht is en of de keuze eigenlijk niet veel te snel werd gemaakt, een beetje zoals bij het geval van het pretpark van Walt Disney.

Binnen de economische theorie bestaat een recente tak die een zeer helder licht kan werpen op dergelijke beslissingen: de real option of reële optie benadering. Deze stroming stelt dat de mogelijkheid (of optie) om een project uit te stellen of vervroegd stop te zetten, een waarde heeft. Ook het feit dat een onderneming of organisatie zo lang mogelijk kan blijven kiezen uit twee interessante mogelijkheden, is volgens de real option theorie waardevol.

Mensen passen vandaag reeds deze real option theorie toe als ze een optie op een huis nemen. Deze optie geeft hen het recht of de mogelijkheid om dat huis te kopen. Eigenlijk is deze optie dan ook geld waard.

De meeste onderzoekers delen de reële opties in 3 grote categorieën in: de optie om de output (van een fabriek) te variëren , de optie om een project af te sluiten en de optie om het project uit te stellen.

Stel dat je als ondernemer een nieuw project wil opstarten. Twee mogelijke en gelijkwaardige alternatieven dienen zich aan. Dan is het toch evident dat je deze alternatieven zo lang mogelijk openlaat. Binnen de real option benadering kan je zelfs een prijskaartje plakken op deze opties.

Binnen het project van de Oostweelverbinding, is het dan ook onbegrijpelijk dat de keuze voor een specifiek project zo snel gemaakt werd en dat de tweede optie, in casu een tunnel, niet langer opengelaten werd. Door deze optie vervroegd te sluiten, werd een impliciete waardevermindering gecreëerd die – gezien de kostprijs van dit project – makkelijk tientallen miljoenen euro’s bedraagt.

Alleen voelen vele beleidsmakers dit niet zo aan omdat het niet om een ‘out of pocket’ uitgave gaat. Indien dit geld inderdaad betaald zou moeten worden, zou het alternatief wel degelijk langer behouden zijn en misschien zelfs als winnaar uit de bus gekomen zijn.

We weten dat mensen niet altijd de meest rationele beslissingen nemen. Een andere tak van de economische theorie is er zelfs helemaal op gestoeld: de behavioral economics. Mensen kunnen wel leren om betere beslissingen te nemen. Alleen moeten ze eerst toegeven dat ze fouten maken.